Chia sẻ: Chia sẻ link qua Facebook Bản in
Sẽ có TPP không có Mỹ?
13/07/2017 - 08:42 AM

(Vietnam Logistics Review) Năm ngoái, Cựu Tổng thống Obama đã đặt bút ký vào Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Tuy nhiên, ngay sau khi đắc cử, đầu năm 2017 Tân Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký quyết định rút khỏi TPP. Hiện chỉ còn lại 11 thành viên, liệu TPP có bị phá vỡ hay TPP sẽ vẫn tiếp tục mà không nhất thiết phải có sự tham dự của Mỹ?

TPP vẫn còn hy vọng

Hiệp định TPP bao gồm 30 chương, không có một điều khoản nào cho phép các nước đã ký kết tham gia đơn phương rút lui trước khi Hiệp định có hiệu lực. Vì vậy, nếu dựa trên những điều khoản của TPP, thì quyết định của Tổng thống Mỹ Donal Trump không có hiệu lực. Điều đó có nghĩa là trong vòng bốn năm tới, sau khi ông Trump hết nhiệm kỳ, rất có thể vị tổng thống mới sẽ phê chuẩn Hiệp định. Và như thế, TPP cũng sẽ có hiệu lực thi hành.

Mặt khác, TPP cũng không có điều khoản nào cho phép thành viên mới tham gia trước khi Hiệp định có hiệu lực. Vì thế, dù quốc gia nào muốn tham gia thay thế cho Mỹ, thì điều này cũng khó thành hiện thực do cần một số thủ tục bổ sung khác. Việc thay đổi các thành viên trong Hiệp định đòi hỏi cần phải có các điều khoản mới dựa trên những điều khoản sẵn có. Và như thế, hoàn toàn có khả năng các thành viên còn lại muốn sớm thực hiện TPP phải sửa một số điều khoản trong Hiệp định khi cho 1 thành viên rút lui.

Ngoài ra, điều khoản của TPP quy định, Hiệp định sẽ chỉ có hiệu lực khi các quốc gia chiếm 85% GDP của 12 quốc gia thành viên phê chuẩn. Chỉ riêng Mỹ đã chiếm 60%, do đó nhiều người cho rằng, Mỹ rút thì TPP sẽ bị vô hiệu. Tuy nhiên, các quốc gia còn lại vẫn có thể lựa chọn sửa đổi điều khoản đó. Bên cạnh đó, những điều khoản khác liên quan tới Mỹ cũng cần sửa đổi hoặc loại bỏ.

Nếu 11 quốc gia TPP còn lại mong muốn Hiệp định này, họ hoàn toàn có thể làm được những điều trên.

TPP là một Hiệp định tích cực, ngoài thuế quan thấp hơn, TPP cũng đem lại nhiều lợi ích khác, nên các nước thành viên còn lại đã sớm chuẩn bị phương án dự phòng. Họ đã tự đưa ra hạn chót cho việc phải quyết định nên hủy bỏ hay tiếp tục TPP vào tháng 11 năm nay, thời điểm hội nghị APEC sẽ được tổ chức tại Đà Nẵng.

TPP cung cấp một bộ quy tắc thiết lập tiêu chuẩn kinh doanh toàn cầu trong thế kỷ 21, bao gồm nhiều lĩnh vực như tài sản trí tuệ, thương mại số và bảo vệ môi trường… Phương án có lợi nhất hiện nay là bảo toàn những gì đã đạt được và tiếp tục phát triển dựa trên cơ sở đó. Chiều ngày 2.5, các nước tham gia ký kết TPP, đã khởi động vòng đàm phán đầu tiên về Hiệp định này trong bối cảnh không có Mỹ, còn được gọi là TPP 11. Theo đó, Nhật Bản sẽ đóng vài trò lĩnh xướng trong các cuộc đàm phán về TPP 11. Cùng với các thành viên chủ chốt khác như Úc, New Zealand..., Nhật Bản mong muốn đưa các nước còn lại mau chóng xúc tiến triển khai TPP và giữ nguyên những điều khoản đã được thống nhất trước đó của Hiệp định này. 

Nếu TPP được tiến hành, tiềm năng phát triển của các nước thành viên sẽ được thúc đẩy. Hiện nay, Hàn Quốc và Indonesia đang có ý định tham gia TPP. Trong tương lai, các quốc gia nằm ngoài vành đai Thái Bình Dương có thể sẽ áp dụng các quy tắc của TPP nhằm duy trì khả năng cạnh tranh. Dù không thể đạt được thành công như dự tính ban đầu, nhưng TPP vẫn có thể đem đến nhiều thành tựu đáng kể.

Những ảnh hưởng có thể xảy ra với nền kinh tế Việt Nam

Quá trình chuẩn bị cho TPP, đã thúc đẩy lợi ích rất nhiều cho nền kinh tế Việt Nam (VN), kể cả khía cạnh TPP như một nhân tố động lực và áp lực thúc đẩy cải cách thể chế ở VN. Nó cũng tạo cơ hội về mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp Việt và người Việt tiếp cận cách phát triển mới. Đó là phát triển không phải chỉ dựa trên những nền tảng cũ, những cái có sẵn lợi thế (như tài nguyên thiên nhiên, lao động giá rẻ…) mà bước sang giai đoạn phát triển mới (dựa trên các nhân tố về đổi mới công nghệ, sáng tạo, hệ thống quản trị mới…) để đưa nền kinh tế phát triển ở một trình độ cao hơn, phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Do vậy, dù bất cứ hoàn cảnh nào, khi Mỹ đã rút khỏi TPP, cũng sẽ làm cho các quốc gia thành viên nuối tiếc.

Việc Mỹ rút khỏi TPP sẽ tác động thế nào với nền kinh tế VN? Đây là câu hỏi rất “nóng”, buộc VN phải có những đối sách ứng phó kịp thời, để không bỏ lỡ cơ hội cho sự phát triển kinh tế.

TPP tái khẳng định hội nhập kinh tế quốc tế là một trụ cột quan trọng trong chính sách đối ngoại và chiến lược của VN. Hiệp định này cũng sẽ giúp VN tăng cường hơn nữa quan hệ với Mỹ và giảm bớt sự phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc. Tuy nhiên, Hiệp định TPP không được phía Mỹ phê chuẩn, nên các cơ hội này đã bị bỏ lỡ. VN đã quyết tâm theo đuổi TPP từ nhiều năm trước, với mong mỏi sớm cải cách thể chế, tái cấu trúc nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất, tăng cường hoạt động ngoại thương. Xuất khẩu (XK) và nhập khẩu (NK) của VN đến lúc này cộng lại đã chiếm 150% - 160% của GDP. Do vậy, việc mất một thị trường hoặc giảm sút của một thị trường sẽ dẫn đến việc giảm sút tới 20% của tổng giá trị XK. Điều đó sẽ tác động và ảnh hưởng tới công ăn việc làm cũng như khả năng thương mại của VN.

Theo thống kê của Tổng cục Hải quan ngày 30.5, Mỹ hiện là thị trường NK hàng hóa lớn nhất của VN. Giai đoạn từ năm 2000 - 2016, thương mại hàng hóa giữa 2 nước đã tăng 43,5 lần, từ mức 1,08 tỷ USD năm 2000 lên 47,15 tỷ USD năm 2016. Riêng tốc độ tăng kim ngạch XK từ VN sang Mỹ bình quân đạt 28,1%/năm, từ 732 triệu USD năm 2000 lên 38,45 tỷ USD năm 2016. Trong 4 tháng đầu năm 2017, kim ngạch XK từ VN sang Mỹ đạt gần 12,45 tỷ USD, tăng 8,7%, chiếm 20% tổng kim ngạch XK cả nước. Chỉ riêng kim ngạch XK 10 nhóm hàng lớn nhất sang Mỹ trong 4 tháng đầu năm đạt gần 10,53 tỷ USD, như hàng dệt may, giày dép, điện thoại, gỗ và các sản phẩm gỗ, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện...

Có thể thấy, Mỹ là thì trường XK lớn nhất của VN (chiếm tới 18% - 20%). Nếu Mỹ không tham gia TPP, thì tất cả các ưu đãi sẽ không còn nữa và cũng khó có thể kiếm được một thị trường lớn nào để thay thế cho thị trường của Mỹ. Và như thế, nếu không có giải pháp tốt, VN chắc chắn sẽ gặp khó khăn trong cán cân ngoại thương.

Giải pháp

Nhật Bản là một trong số ít những quốc gia thành viên vẫn giữ hy vọng mong manh rằng Mỹ sẽ thay đổi ý kiến và quay lại với Hiệp định. Tuy vậy, hiện nay Nhật bản cũng đã đàm phán cho phương án TPP 11. Theo nội dung đàm phán, Nhật Bản đã mở cửa thị trường đối với Malaysia và VN trong khi vẫn giữ mức thuế 19% đối với các mặt hàng nông sản NK. Ngoài ra, Nhật Bản sẽ giảm thuế suất đối với các mặt hàng thủy sản VN từ mức bình quân 5,4%/ năm 2008 xuống còn 1,31% năm 2019. Đổi lại VN sẽ NK máy móc, thiết bị, công nghệ sản xuất từ Nhật Bản. Trong khi đó, các quốc gia còn lại tuyên bố sẽ giữ mức thuế trung bình 1,5% đối với các mặt hàng nông sản NK, thấp hơn rất nhiều so với Nhật Bản. Chuyến viếng thăm của Thủ tướng Chính phủ VN đến Toyko hồi đầu tháng 6.2017 dẫn đến một sự khẳng định mạnh mẽ về quan hệ đối tác chiến lược giữa Nhật Bản và VN. Tuyên bố chung, với 46 đoạn, liệt kê nhiều lĩnh vực hợp tác và hỗ trợ Nhật Bản trong những năm tới. VN sẵn sàng cùng Nhật Bản và các nước khác thực hiện TPP mà không có Mỹ. Đây không phải là một quyết định sắt đá mà là một thỏa thuận để thảo luận. 

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được khởi xướng từ năm 2005 bởi 4 nước thành viên ban đầu là Brunei, Chile, New Zealand và Singapore. TPP chính thức khởi động vào tháng 3.2010. Việt Nam tham gia đàm phán TPP vào tháng 11.2010. Sáng 4.2.2016, bộ trưởng phụ trách thương mại của 12 nước đã chính thức ký kết để xác thực lời văn của TPP tại Aucland, New Zealand. Sau khi ký chính thức, các nước sẽ tiến hành thủ tục phê chuẩn Hiệp định theo quy định của pháp luật mỗi nước. Hiệp định sẽ có hiệu lực sau 60 ngày kể từ ngày nhận được thông báo sau cùng bằng văn bản về việc các bên đã hoàn thành thủ tục pháp lý nội bộ (quá trình này kéo dài gần 2 năm).

TPP bao gồm 12 thành viên gồm: Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Mỹ và Việt Nam. TPP được cho là Hiệp định tham vọng nhất của thế kỷ. Tuy nhiên, theo đánh giá, việc Mỹ rút khỏi TPP, sẽ tác động không nhỏ tới nền kinh tế của thế giới và các nước thành viên.

Nhiều năm qua, VN luôn nhập siêu rất lớn từ Trung Quốc, điều này sẽ ảnh lớn đến giao thương với các quốc gia khác (mà VN đã ký kết các hiệp định FTA), đó là chưa nói đến mất cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh, phát triển. Do vậy, vấn đề lớn đáng quan tâm là VN cần thiết phải có đối sách cân bằng lại cán cân mậu dịch với Trung Quốc.

Bên cạnh đó, VN cần chú ý hơn tới thị trường châu Âu. Bởi, thị trường châu Âu rất quan trọng, với một thể chế chung cho 28 nước. Nhưng nếu đi vào thương thuyết với từng quốc gia, thì việc thương thảo song phương sẽ dễ dàng và nhanh chóng hơn, vì không vướng bận nhiều thủ tục cũng như quy định pháp lý.

Mỹ rút khỏi TPP, nhưng tự do hóa thương mại vẫn có thể tiếp tục phát triển dựa trên các thỏa thuận thương mại song phương. Trên thực tế, ngoài một số lĩnh vực như dệt may, giày dép, nông nghiệp hay một số sản phẩm tự động, thị trường Mỹ khá cởi mở với các nhà XK nước ngoài. Ngày 1.6.2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã hội đàm với Tổng thống Mỹ Donal Trump, với nỗ lực thúc đẩy quan hệ kinh tế có lợi cho cả hai bên. Hai nhà lãnh đạo khẳng định hợp tác phát triển tiếp tục là trọng tâm trong quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước. Do vậy, giữa hai nước sẽ có một hiệp ước song phương mới về thương mại (thay vì TPP) cũng là điều chắc chắn xảy ra. 

TS. Nguyễn Văn Khanh
Viết phản hồi
(*)
(*)
Nội dung
CÁC TIN KHÁC